Podsumowanie wiadomości o malarstwie niderlandzkim

Nade wszystko sztuka Niderlandów odznacza się realizmem - przekazywaniem obiektywnej prawdy o rzeczywistości. Niekiedy jest to realizm brutalny, podkreślający charakterystyczne, indywidualne cechy jednostki. Ta właśnie dążność zaprowadziła Boscha i Bruegla na pogranicze karykatury. Uderza w malarstwie mistrzów niderlandzkich szczególne zainteresowanie przedmiotem, drobiazgowość jego opisu, stwarzanie iluzji bryły w przestrzeni przez pogłębiony modelunek walorowy. Artyści mniej interesowali się perspektywą linearną, a więcej powietrzną. W wyznaczaniu iluzyjnej przestrzeni różnicami walorów i barw doszli do prawdziwego mistrzostwa. Odeszli też od konwencji kompozycji centralnej, i symetrycznej zarazem, ku poszukiwaniom odmiennych rozwiązań. O wiele wcześniej niż w Italii komponuje się tu po przekątnej. Stosowano bardzo szeroką i złożoną gamę barw, z przewagą jednego tonu. Kolor ma w tym malarstwie szczególne znaczenie, nie da się oddzielić od formy, rysunku, komponuje płaszczyznę. Charakterystyczną cechą jest wielkie bogactwo środków wyrazu, kompozycji i równie wielka mnogość i różnorodność form na płaszczyźnie. Wymusza to w efekcie specyficzny sposób oglądania dzieł - fragmentami.